محدوديت مصرف در تشريع اسلامى

---------------------------------------------------------

 قرآن:

كلوا من طيبات ما رزقناكم و لا تطغوا فيه، فيحل عليكم غضبى... “سوره طاها”(20):81.

از چيزهاى پاكيزه اى كه روزى شما قرار داده ايم بخوريد، و در آن زياده روى مكنيد(و از حلال به حرام نگراييد) “مجمع البيان” 7/23، كه به غضب من گرفتار خواهيد شد...

 و الذين اذا اءنفقوا لم يسرفوا و لم يقتروا، و كان بين ذلك قواما”سوره فرقان”(25):67

كسانى كه چون انفاق كنند، نه به اسراف پردازند، و نه خست ورزند، و ميان اين دو، حالتى متعادل(و قابل دوام) دارند

... و يساءلونك ما ذا ينفقون ؟ قل: العفو... “سوره بقره”(2):219

...(اى پيامبر) از تو مى پرسند كه چه چيز را انفاق كنند؟ بگو: فزونى را...

 يا اءيها الذين، آمنوا، لاتحرموا طيبات ما اءحل الله لكم و لا تعتدوا، ان الله لا يحب المعتدين “سوره مائده”(5):87

اى مومنان، چيزهاى پاكيزه اى را كه خدا براى شما حلال كرده است حرام مسازيد، و(از حد شريعت) تجاوز مكنيد، كه خداوند متجاوزان را دوست ندارد.

و كلوا مما رزقكم الله حلالا طيبا، و اتقوا الله الذى اءنتم به مؤ منون “سوره مائده”(5):88

از آنچه حلال و پاكيزه است و خدا روزى شما كرده است بخوريد، و از خدايى كه به او ايمان آورده ايد، پروا داشته باشيد

حديث:

الف - محدوديت در خرج كردن و هزينه گذارى

 النبى(ص): اياكم و السرف فى المال و النفقة، و عليكم بالاقتصاد، فما افتقر قوم قط اقتصدوا. “مجمع البيان” 8/394

پيامبر(ص): از اسراف در خرج كردن مال بپرهيزيد، و بر شما باد ميانه روى و صرفه جويى، كه ميانه روان هرگز فقير نخواهند شد.

النبى(ص): رحم الله اءمرءا قدم خيرا، و اءنفق قصدا... “بحار” 77(74)179

پيامبر(ص): خدا بيامرزد آن كس را كه خيرى(مالى، كارنيكى) از پيش فرستد، و با ميانه روى در راه خدا انفاق كند...

النبى( ص) - نهى النبى(ص) عن قيل و قال، و كثرة السؤ ال، و اضاعة المال. “سفينة البحار” 1/615

پيامبر(ص) - از بيهوده گويى(قيل و قال)، و درخواست كردن بسيار، و ضايع كردن مال نهى فرمود.

الامام الباقر(ع): قال على بن الحسين(ع): لينفق الرجل بالقصد و بلغة الكفاف، و يقدم منه فضلا لآخرته... “كافى” 4/52

امام باقر(ع): على بن الحسين(امام سجاد)(ع) فرمود: مرد بايد در خرج كردن ميانه رو باشد، و به اندازه “كفاف” بسنده كند، و بخشى از زيادى مال خود را از پيش براى آخرت خود بفرستد...

الامام الباقر(ع)، اءو الامام الصادق(ع) - فى قول الله: “يساءلونك ماذا ينفقون ؟ قل: العفو”، قال: الكفاف. فى رواية اءبى بصير: القصد. “تفسير عياشى” 1/106

امام باقر(ع) يا امام صادق(ع) - درباره اين آيه: يساءلونك ماذا ينفقون، قل: العفو،، “از تو(اى پيامبر) مى پرسند كه چه چيز را انفاق كنند، بگو: العفو”، فرمود: يعنى به اندازه كفاف. و به روايت ابى بصير: “القصد”، يعنى به اندازه ميانه و معتدل.

الامام الصادق(ع) - جميل بن دراج قال: ساءلته عن قوله: “يساءلونك ماذا ينفقون ؟ قل: العفو”؟ قال: العفو، الوسط. “تفسير عياشى” 1/106

امام صادق(ع) - جميل بن دراج گويد: پرسيدم از اين آيه: يساءلونك ماذا ينفقون ؟ قل: العفو”، فرمود: عفو(در اينجا) حد وسط است(نه كم، نه بسيار).

الامام الرضا(ع) - قال الحديث: استاءذنت الرضا(ع) فى النفقة على العيال ؟ فقال: بين المكروهين. قال: فقلت: جعلت فداك، لا والله، ما اءعرف المكروهين. قال: فقال لى: يرحمك الله ! اءما تعرف اءن الله عز و جل كره الاسراف و كره الاقتار فقال: “و الذين اذا اءنفقوا لم يسرفوا و لم يقتروا، و كان بين ذلك قواما؟”.”خصال” 1/29؛ “سفينة البحار” 1/615

امام رضا(ع) - راوى حديث گويد: از(امام) رضا(ع) درباره نفقه عيال(خرج زندگى) پرسيدم، فرمود: حد ميان دو “مكروه”(ناپسند)، گفتم: فدايت شوم، به خدا سوگند، نمى دانم دو مكروه چيست ؟ فرمود: خدايت بيامرزد! آيا نمى دانى كه خداى بزرگ، هم اسراف(زياده روى) و هم اقتار(تنگ نظرى) را دوست ندارد، و فرموده است: و الذين اذا اءنفقوا لم يسرفوا و لم يقتروا و كان بين ذلك قواما؟

الامام العسكرى(ع): عليك بالاقتصاد، و اياك و الاسراف، فانه من فعل الشيطنة. “سفينة البحار” 1/616

امام عسكرى(ع): بر تو باد به ميانه روى، و دورى جوى از اسراف، كه كارى شيطانى است.

ب - محدوديت در خوردن و آشاميدن

النبى(ص): من اءكل ما يشتهى، و لبس ما يشتهى، و ركب ما يشتهى، لم ينظر الله اليه حتى ينزع اءو يترك. “تحف العقول” /33.

پيامبر(ص): هر كس هرگونه خوراكى كه دلش مى خواهد، بخورد، و هرگونه جامه اى كه دلش مى خواهد بپوشد، و هرگونه مركبى كه دلش مى خواهد سوار شود(و برده اميال خودش باشد)، خداوند به او نگاه نمى كند مگر آنگاه كه روش خود را تغيير دهد و از آن دست بردارد.

النبى(ص): اياكم و فضول المطعم، فانه يسم القلب بالقسوة، و يبطئى بالجوارح عن الطاعة، و يصم الهمم عن سماع الموعظة. “بحار” 77/182

پيامبر(ص): از پرخوردن دورى گزينيد كه قلب را مسموم مى سازد، و اندامها را در طاعت خدا كند مى كند، و گوش دل را از شنيدن موعظه باز مى دارد.

الامام على(ع): قلة الاءكل من العفاف، و كثرته من الاسراف. “غررالحكم” /234

امام على(ع): كم خورى عفاف است و پرخورى اسراف.

الامام الباقر(ع): ما من شى ء اءبغض الى الله عز و جل من بطن مملو. “كافى” 6/296 - 270

امام باقر(ع): هيچ چيزى بيش از شكم پر مورد خشم خداى بزرگ نيست.

الامام الباقر(ع): اذا شبع البطن طغى. “كافى” 6/296 - 270

امام باقر(ع): چون شكم سير شود، گستاخى كند.

الامام الصادق(ع): ان الله عز و جل، يبغض كثرة الاءكل. “كافى” 6/296 - 270

امام صادق(ع): خداى بزرگ پرخورى را دشمن مى دارد.

الامام الصادق(ع): ليس لابن آدم بد من اءكلة يقوم بها صلبه، فاذا اءكل اءحدكم طعاما فليجعل ثلث بطنه للطعام، و ثلث بطنه للشراب، و ثلث بطنه للنفس ؛ و لا تسمنوا تسمن الخنازير للذبح. “كافى” 6/296 - 270

امام صادق(ع): فرزند آدم را چاره اى نيست جز خوردن مقدارى از خوراك كه بدن او را بر سر پا نگاه دارد، پس هنگامى كه يكى از شما خوراكى مى خورد، بايد يك سوم شكمش را به خوراك اختصاص دهد، و يك سوم را به نوشيدنى، و يك سوم ديگر را به نفس و دم ؛ پس مبادا خود را همچون خوكهاى پروارى براى كشتن، فربه سازيد.

الامام الصادق(ع) - فيما رواه اءبان بن تغلب... و لكن المال مال الله، يضعه عند الرجل ودائع، و جوزلهم اءن ياءكلوا قصدا، و يشربوا قصدا... و من عدا ذلك كان عليه حراما... “تفسير عياشى” 2/13

امام صادق(ع)- به روايت ابان بن تغلب:...مال، مال خدا است، آن را نزد آدميان به امانت نهاده و برايشان روا داشته است كه با اعتدال بخورند و با اعتدال بياشامند و...(تا به همگان برسد)، و جز اين بر آنان حرام است.

الامام الصادق(ع)- فيما رواه عيسى بن موسى: المال مال الله، جعله ودائع عند خلقه، و اءمرهم اءن ياءكلوا منه قصدا، و يشربوا من قصدا... فمن تعدى ذلك كان اءكله حراما، و ما شرب منه حراما... “مستدرك الوسائل” 2/423

امام صادق(ع)- به روايت عيسى بن موسى: مال، مال خدا است كه آن را در نزد آفريدگان خود به امانت سپرده است، و به آنان فرمان داده است تا از آن به اعتدال بخورند و به اعتدال بياشامند... پس هر كس از حد اعتدال(در مصرف) بگذرد، خوردن و آشاميدن او حرام است...

ج - محدوديت در ظرف و استفاده ازآن

 الامام الصادق(ع)- فيما رواه عن اءبيه:...فمن اءكثر له منها(من الدنانير و الدراهم) فقام بحق الله تعالى فيهما و اءدى زكاتهما، فذاك الذى طابت و خلصت له. و من كثر له منها، فبخل بها، و لم يود حق الله منها، و اتخذ منها الانيه، فذلك الذى حق عليه و عيدالله عزوجل فى كتابه، قال الله: “يوم يحمى عليها فى نار جهنم، فتكوى بها جباههم و جنوبهم و ظهورهم، هذا ما كنزتم لانفسكم، فذوقوا ما كنتم تكنزون”. “امالى” شيخ طوسى 2/133 - 134

امام صادق(ع)- به روايت از پدرش(امام محمد باقر(ع”:...هر كس درهم و دينار(طلا و نقره - مال) فراوان داشته باشد، و حق خداى متعال(حق محرومان) را بپردازد، و زكات آنها را بدهد،(487) اينگونه مالى پاكيزه است و به خود او تعلق دارد. و هر كس با داشتن مال فراوان بخل ورزد، و از دادن حقوق واجب خوددارى كند، و از آنها ظروف(طلا و نقره) فراهم آورد، اينگونه كسى مستحق عذاب خداى بزرگ گردد، كه در كتاب خود فرموده است: يوم يحمى عليها فى نار جهنم فتكوى بها جباهم و جنوبهم و ظهورهم، هذا ما كنزتم لانفسكم، فذوقوا ما كنتم تكنزون “روزى كه آنها(طلا و نقره - اموال) را جهنم گداخته سازند، و با آن گداخته ها، پيشانيها و پهلوها و پشتهاى ايشان را داغ كنند،(و به ايشان گفته شود:) اين است آنچه براى خود اندوخته و گنج ساخته بوديد، پس(مزه) گنج خود را بچشيد”.

د - محدوديت در جامه

النبى(ص)- فيما رواه الامام ابوالحسن على بن موسى الرضا(ع): يا اباذر، البس الخشن من اللباس و الصفيق من الثياب، لئلا يجد الفخر فيك مسلكا. “مكارم اخلاق” /556

پيامبر(ص)- به روايت امام ابوالحسن على بن موسى الرضا(ع): اى ابوذر، جامه هاى درشت بافت و ستبر بپوش، تا فخر فروشى به تو راه پيدا نكند.

الامام على(ع)- فيما وصف به المتقين: ملبسهم الاقتصاد... “نهج البلاغه” /612، “عبده” 2/185

امام على(ع)- در وصف پرهيزگاران: لباس ايشان مقتصدانه است...

الامام الصادق(ع) - فيما رواه ابان بن تغلب:...و يلبسوا قصدا... “تفسير عياشى” 2/13

امام صادق(ع)- به روايت آبان بن تغلب:...(خداوند براى توانگران روا داشته است كه) لباس مقتصدانه بپوشند...

الامام الصادق(ع): فيما رواه عيسى بن موسى: يا عيسى ! المال مال الله، جعله و دائع عند خلقه، و امرهم...ان...يلبسوا منه قصدا... فمن تعدى ذلك كان اكله حراما... و ما البسه منه حراما... “مستدرك الوسائل” 2/423؛ “بحار” 103/16

امام صادق(ع)- به روايت عيسى بن موسى: اى عيسى ! مال، مال خدا است. آن را به امانت نزد مردمان گذاشته و فرمان داده است كه... با ميانه روى از آن لباس بپوشند.. پس هر كس از اين حد تجاوز كند، آنچه از آن مى خورد حرام است و آنچه مى پوشد حرام.

ه‍- محدوديت در زناشوئى و هزينه هاىآن

النبى(ص): يا ابن مسعود! احذر الدنيا و لذاتها و شهواتها و زينتها و اكل الحرام و الذهب و الفضه و الركب و النساء، فانه سبحانه يقول: “زين للناس حب الشهوات من النساء و البنين و القناطير المقنطره من الذهب و الفضه و الخيل المسومه و الانعام و الحرث، ذلك متاع الحياه الدنيا، و الله عنده حسن المآب # قل: اءاءنبئكم بخير من ذلكم ؟ للذين اتقوا عند ربهم جناب تجرى من تحتها الانهار خالدين فيها، و ازواج مطهره، و رضوان من الله، و الله بصير بالعباد” “سوره بقره”(2):219

پيامبر(ص): اى ابن مسعود! از دنيا و خوشيها و شهوتها و آرايشهاى آن، و خوردن حرام، و از طلا و نقره، و سوارى(بر مركبهاى عالى)، و زنان(و زياده روى در مباشرت) بپرهيز، كه خداوند سبحان مى فرمايد: زين للناس... خواهشهاى نفسانى(لذت طلبى و كامرانى)، در نظر مردم دنيا جلوه كرده است، يعنى زنان، فرزندان، زر و سيم(اموال فراوان و) انباشته ؛ و اسبان نشان دار(نژاده)، و چارپايان و كشتزارها، اينها همه كالاى اين جهان(گذران) است، و بازگشتگاه نيكو در نزد خداوند است،(اى محمد) بگو: آيا مى خواهيد به شما از چيزى بهتر از اينها خبر دهم ؟ براى كسانى كه پرهيزگارى پيشه كرده اند، در نزد پروردگارشان باغهايى است كه از زير درختان(و غرفه هاى) آنها نهرها روان است، جاودانه در آنها، با همسران پاكيزه، باقى مى مانند، به همراه خشنودى خدا، و خداوند به كار بندگان بيناست.

الامام الصادق(ع) - فيما رواه ابان بن تغلب:...و ينكحوا قصدا... “تفسير عياشى” 2/13

امام صادق(ع) - به روايت ابان بن تغلب:(خداوند روا داشته است كه مردم) با هزينه اى معتدل زناشويى كنند...

الامام الصادق(ع) - فيما رواه عيسى بن موسى: يا عيسى ! المال مال الله، جعله ودائع عند خلقه، و امرهم ان...ينكحوا منه قصدا...فمن تعدى ذلك كان....ما نكحه منه حراما... “مستدرك” 2/423؛ “بحار” 103/16

امام صادق(ع) - به روايت عيسى بن موسى: اى عيسى ! مال، مال خدا است، كه آن را نزد خلق خود به امانت نهاده، و به ايشان فرمان داده است كه... از آن با اعتدال به مصرف زناشويى برسانند...پس هر كس از اين حد در گذرد...ازدواجى كه از آن كرده است حرام است...

و - محدوديت در فرش و بستر و اثاث

النبى(ص) - عن جابر بن عبدالله الانصارى قال: ذكر رسول الله(ص) الفرش فقال: فراش للرجل، و فراش للمراة، و فراش للضيف، و الرابع للشيطان. “مستدرك” 2/423؛ “بحار” 103/16

پيامبر(ص) - جابربن عبدالله انصارى گويد: پيامبر خدا(ص) درباره بستر سخن گفت و فرمود: “بسترى براى مرد، و بسترى براى زن، و بسترى براى مهمان، بستر چهارم از آن شيطان خواهد بود”.

الامام صادق(ع) - حماد بن عيسى قال: انه نظر الى فراش فى دار رجل فقال: فراش للرجل، و فراش لاهله، و فراش لضيفه، و الفراش الرابع للشيطان. “خصال” /120

امام صادق(ع) - حماد بن عيسى گويد: امام صادق(ع)، به بسترى در خانه مردى نگاه كرد و فرمود: بسترى براى مرد، و بسترى براى همسرش، بسترى براى مهمانش، بستر چهارم از آن شيطان خواهد بود.

ز - محدوديت در وسايل سوارى

الامام الصادق(ع):...و يركبوا قصدا... اترى الله ائتمن رجلا على مال خول له، ان يشترى فرسا بعشره آلاف درهم، و يجزيه فرس بعشرين در هما... و قال: “و لا تسرفوا، انه لا يحب المسرفين” “تفسير عياشى” 2/13.

امام صادق(ع):...(خداوند روا داشته است كه مردم)، به صورتى مقتصدانه از مركب استفاده كنند... آيا تصور مى كنى كه كسى كه خداوند او را در مالى كه به او داده، امين قرار داده است، مجاز دانسته است كه اسبى به ده هزار درهم بخرد، با اينكه اسب بيست درهمى براى رفع نيازهاى او كافى است... و در قرآن كريم مى فرمايد: و لا تسرفوا، انه لايحب المسرفين “اسراف مكنيد كه خدا اسرافكاران را دوست نمى دارد”؟

الامام الصادق(ع): المال مال الله، جعله و دائع عند خلقه، و امرهم ان ياكلوا منه قصدا... و يركبوا منه قصدا.... فمن تعدى ذلك كان اكله حراما... و ما ركبه منه حراما”مستدرك الوسائل” 2/423؛ “بحار” 103/16

امام صادق(ع): مال، مال خداست، كه آن را همچون امانت به بندگان خود سپرده است، و به آنان فرمان داده است كه با ميانه روى از آن بخورند... و با ميانه روى از مركب سوارى استفاده كنند... پس هر كس از اين حد تجاوز كند، خوردنش حرام است... و سوار شدنش حرام.

 الامام الهادى(ع) - قال ابوطيفور المتطبب: سالنى ابوالحسن(على الهادى)(ع): اى شى ء تركب ؟ قلت: حمارا. قال: بكم ابتعته ؟ قلت: بثلاثه عشر دينارا. قال: ان هذا لهو السرف، ان تشترى حمارا بثلاثه عشر دينارا و تدع برذونا... “سفينه البحار” 1/616

امام هادى(ع) - ابوطيفور پزشك مى گويد: ابوالحسن(امام على هادى(ع” از من پرسيد: “بر چه مركبى سوار مى شوى ؟” گفتم: بر خر؟ فرمود: “آن را چند خريده اى ؟” گفتم: سيزده دينار. فرمود: “اين اسراف است، كه خرى را به سيزده دينار بخرى و يابويى(ارزان قيمت) نخرى”...

ح - محدوديت در مسكن

النبى(ص):...من بنى بنيانا، رياء و سمعه، حمله يوم القيامه الى سبع ارضين، ثم يطوقه نارا توقد فى عنقه، ثم يرمى به فى النار. فقلنا: يا رسول الله ! كيف يبنى رياء و سمعه ؟ قال: يبنى فضلا على ما يكفيه، او يبنى مباهاة. “ثواب الاعمال و عقاب الاعمال” /331؛ “وسائل الشيعه” 3/588

پيامبر(ص):...هر كس بنايى را به ريا و براى شهرت بسازد، او را در قيامت به هفت طبقه زمين مى برد، سپس به صورت گردنبندى آتشين برگرد گردن او در مى آيد، و آنگاه همراه با آن در آتش فرو افكنده مى شود. گفتيم: يا رسول الله ! خانه چگونه به ريا و براى شهوت ساخته مى شود؟ فرمود: به اينكه بيش از اندازه كفاف بسازد، يا براى اينكه به آن ببالد.

الامام الصادق(ع): ما بنى فوق ما يسكنه، كلف حمله يوم القيامه. “وسائل” 3/587.

امام صادق(ع): آنچه بيش از نياز سكونت ساخته شود، صاحب آن - در قيامت - مكلف به حمل آن مى شود.

الامام الصادق(ع): كل بناء ليس بكفاف فهو و بال على صاحبه يوم القيامه. “وسائل” 3/587؛ “وافى” 3(جزء 11) 110، باب “ساختمان بيش از كفاف”.

امام صادق(ع): هر بنايى كه بيش از كفاف و بسندگى باشد - در روز قيامت - وبال و عقوبتى براى صاحب آن خواهد شد.

ط - مسكن اضافى يا اشرافى و طرد آن(نهىاز اسراف در ساختمان)

قرآن:

اتبنون بكل ريع آية تعبثون # و تتخذون مصانع لعلكم تخلدون. “سوره شعرا”(26): 128 - 129.

آيا بر هر فراز گاهى به بازيچه نشان راهى مى سازيد # و كاخهايى افراشته(يا آبدانهايى) فراهم مى آوريد(به اين خيال) كه شايد جاودانه در آنها بمانيد(و به مرگ و كوچيدن از اين خاكدان نمى انديشيد)؟

حديث:

النبى(ص): ان لكل بناء يبنى و بال على صاحبه يوم القيامه، الا ما لابد منه. “مجمع البيان” 7/198

پيامبر(ص): هر بنايى كه ساخته شود، براى صاحب خود - در روز قيامت - وبالى خواهد بود. مگر ساختمانى باشد به اندازه نياز.

از انس بن مالك نقل شده است: ان رسول الله(ص) خرج فر اى قبه مشرفه، فقال: ما هذه ؟ قال له اصحابه: هذا لرجل من الانصار، فمكث حتى اذا جاء صاحبها فسلم فى الناس، اعرض عنه. و صنع به ذلك مرارا حتى عرف الرجل الغضب و الاعراض عنه، فشكا ذلك الى اصحابه و قال: و الله انى لانكر نظر رسول الله(ص)، ما ادرى ما حدث فى و ما صنعت ؟ قالوا: خرج رسول الله(ص) فراى قبتك فقال: لمن هذه ؟ فاخبرناه. فرجع الى قبته فسواها بالارض، فخرج رسول الله(ص) ذات يوم فلم ير القبه، فقال: ما فعلت القبه التى كانت ههنا؟ قالوا: شكا الينا صاحبها اعراضك عنه، فاخبرناه، فهدمها. فقال: ان لكل بناء يبنى، و بال على صاحبه يوم القيامه، الا ما لابد منه “روزى رسول خدا(ص) در آمد و(بر سر ساختمانى) قبه اى بلند ديد. پرسيد: اين چيست ؟ اصحاب گفتند: اين ساختمان از آن يكى از انصار است. پيامبر(ص) درنگ كرد تا صاحب آن آمد و در ميان مردم سلام كرد، پيامبر(ص) از او روى گرداند. اين كار را چند بار در حق او تكرار كرد، تا آن مرد سرانجام از خشم و اعراض رسول خدا(ص) از خودش آگاه شد، و نزد اصحاب گله كرد و گفت: من متوجه نظر تند رسول خدا(ص) شده ام، ليكن نمى دانم چه شده است و من چه كرده ام ؟ گفتند: پيامبر(ص) بيرون آمد و قبه تو را ديد و پرسيد كه: “اين از آن كيست ؟ ما به او گفتيم كه مال تو است. پس آن مرد رفت و قبه(ويران و) با زمين يكسان كرد. سپس رسول خدا(ص) روزى بيرون آمد و آن قبه را نديد، پرسيد: قبه اى كه اينجا بود چه شد؟ گفتند: صاحب آن علت اعراض تو را از ما جويا شد و ما او را آگاه كرديم، و او آن را ويران ساخت. در اينجا پيامبر(ص) فرمود: هر بنايى كه ساخته شود، براى صاحب خود - در روز قيامت - وبالى خواهد بود، مگر ساختمانى باشد به اندازه دنيا”.

ى - مصرف نابجاى مال و بيم دادن ازآن

حديث:

الامام على(ع): الا! و ان اعطاء المال فى غير حقه تبذير و اسراف... “نهج البلاغه” /390؛ “عبده” 2/10

امام على(ع): آگاه باشيد! كه بخشيدن مال در آنجا كه حق(و درست) نيست، تبذير است و اسراف...

الامام الصادق(ع): ثلاثه ترد عليهم دعوتهم: رجل رزقه الله مالا فانفقه فى غير وجهه، ثم قال: يا رب ارزقنى، فيقال له: الم ارزقك ؟”اصول كافى” 2/511.

امام صادق(ع): سه كس دعايشان مستجاب نمى شود: مردى كه خدا مالى روزى او كرده است و او آن را نابجا به مصرف رسانده است، كه چون بگويد: پروردگارا، مرا روزى ده ! به او گفته شود: “مگر به تو روزى ندادم”؟

الامام الصادق(ع) - فى عد الثلاثه الذين لايستجاب لهم دعوه: رجل اعطاه الله مالا فانفقه فى غير حقه، ثم قال: اللهم ارزقنى، فلا يستجاب له... “اصول كافى” 2/510.

امام صادق(ع) - در شمارش سه كسى كه دعايشان مستجاب نمى شود: مردى كه خدا مالى به او عطا كند، و او آن را در غير جاى شايسته خود به مصرف رساند؛ چون بگويد: “اللهم ارزقنى”، دعايش ‍ مستجاب نخواهد شد.

قال رسول الله ص : ان اصنافا من امتى لايستحاب لهم دعاؤ هم...و رجل رزقه الله مالا كثيرا، فانفقه، ثم اقبل يدعو: يا رب ارزقنى... “كافى” 5/67.

“گروههايى چند از امت من دعايشان متسجاب نمى شود...و مردى كه خدا مالى فراوان بهره او كرده است، و او آن اموال را خرج كرده(و به هدر) داده است، آنگاه مى گويد: پروردگارا به من روزى بده...”.

---------------------------------------------------------

محدوديت در خوردن و آشاميدن:

امام على بن ابيطالب(ع) مى فرمايد: من اقتصر فى اكله، كثرت صحته و صلحت فكرته “غرر الحكم” /288.

“هر كس در خوراك خود كمتر مصرف كند، سلامتى او افزونتر و فكر او بازتر خواهد بود”،

و امام ابوالحسن على بن موسى الرضا(ع) مى فرمايد: لو ان الناس قصدوا فى المطعم لاستقامت ابدانهم “بحار” 66/334 “اگر مردمان در مصرف خوراك ميانه روى را پيشه خود سازند، بدنهاشان سالم و محكم مى شود”.

امام على بن ابيطالب(ع) مى فرمايد:...و ان اجهده الجوع قعدبه الضعف، و ان افرط فى الشبع كظته البطنه “كافى” 8/21، از “خطبه وسيله”.

“اگر گرسنگى به آدمى فشار آورد ناتوانى او را از پاى در خواهد آورد، و اگر در سيرشدن افراط ورزد پرخورى او را رنج خواهد داد”.

قال رسول الله ص : ما آمن بى من بات شبعان و جاره جائع “اصول كافى” 2/668،

پیامبر اکرم ص  فرمود: كسى كه سير بخوابد در حالى كه همسايه اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است).

امام سجاد(ع) مى فرمايد: من اءصاب من الدنيا اءكثر، كان فيها اءشد فقرا، لانه يفتقر الى الناس فى حفظ اءمواله، و يفتقر الى كل آلة من آلات الدنيا”بحار” 73 / 92.

“هر كس از مال و منال دنيا بيشتر داشته باشد، نيازمنديهايش بيشتر خواهد شد، زيرا در نگاهدارى اموال خود به مردمان ديگر نياز پيدا مى كنند، و همه گونه وسيله از وسايل دنيوى رابايد داشته باشد”.

1 الامام على(ع): ما اءصبح بالكوفة اءحد الا ناعما، ان اءدناهم منزلة، لياءكل البر، و يجلس فى الظل، و يشرب من ماء الفرات. “مناقب” 2 / 99.

امام على(ع): همه مردم كوفه اكنون دارى وضعيت خوبى هستند، حتى پايين ترين افراد، نان گندم مى خورد، خانه دارد، و از آب آشاميدنى خوب استفاده مى كند.

---------------------------------------------------------

مبارزه اى نابودگر با اسراف و تبذير

الف - نگاهى كلى

قرآن:

كلوا و اشربوا و لاتسرفوا، انه لا يحب المسرفين “سوره اعراف”(7): 31.

بخوريد و بياشاميد و اسراف مكنيد، كه خدا اسرافكاران را دوست نمى دارد.

كلوا من ثمره اذا اءثمر و آتوا حقه يوم حصاده، و لاتسرفوا، انه لا يحب المسرفين. “سوره انعام”(6): 141.

از ميوه آن(درختان باردار) هنگامى كه بار دادند بخوريد، و روز چيدن، حق(مستحقان) را بدهيد، و اسراف مكنيد كه خدا مسرفان را دوست نمى دارد.

ثم صدقناهم الوعد فاءنجيناهم و من نشاء، و اءهلكنا المسرفين”سوره انبيا”(21):9.

سپس وعده اى را كه داده بوديم انجام داديم، و آنان و كسانى را كه مى خواستيم نجات داديم، و مسرفان را هلاك كرديم.

و آت ذا القربى حقه و المسكين و ابن السبيل، و لاتبذر تبذيرا. “سوره اسرا”(17): 26

به خويشاوند حق او را بده و به مسكين و در راه مانده(نيز)، و به هيچگونه تبذير(بيهوده خرجى) مكن.

حديث:

النبى(ص) - فيما رواه الامام الصادق(ع):... ان اءصنافا من اءمتى لايستجاب لهم دعاؤ هم... و رجل رزقة الله مالا كثيرا فانفقه، ثم اقبل يدعو: يا رب ارزقنى ! فيقول الله عز و جل: الم ارزقك رزقا واسعا؟ فهلا اقتصدت فيه كما اءمرتك و لم تسرف، و قد نهيتك عن الاسراف... “كافى” 5 / 67.

پيامبر(ص) - به روايت امام صادق(ع)...گروههايى از امت من دعايشان مستجاب نمى شود... و مردى كه خدا مال فراوانى روزى او سازد، و او آن مال را خرج(و ولخرجى) كند، سپس رو به دعا آورد و بگويد: پروردگارا به من روزى بده ! خداوند بزرگ به چنين كسى مى گويد: “مگر به تو روزيى گسترده ندادم، چرا - چنانكه به تو امر كرده بودم - ميانه روى نكردى و به اسراف پرداختى، در صورتى كه من تو را از اسراف نيز نهى كرده بودم ؟”.

از امام على بن الحسين سجاد(ع)،در “صلوات شعبانيه” رسيده است: “و ارزقنى مؤ اساة من قترت عليه من رزقك، بما وسعت على من فضلك... “مفاتيح الجنان”،

اعمال “ماه شعبان”. به من توفيق ده، تا كسانى را كه روزى كمترى داده اى، در آن بيشتر كه بهره من كرده اى، سهيم سازم و بهرى را به آنان دهم

(و اءنفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه “سوره حديد”(7 5): 7

از آنچه خدا شما را در آن جانشين(ديگران) قرار داده است، انفاق كنيد).

الامام على(ع): فدع الاسراف مقتصدا.. “نهج البلاغه” / 871؛ “عبده” 3 / 23

امام على(ع):...اسراف رافرو گذار و ميانه رو باش...